*به قلم: علی ادریسی/ عضو هیات مدیره موسسه صندوق پسانداز کارکنان راهآهن
معمولا برای جابجایی چیزی مانند انسان، حیوان، بار و حتی اطلاعات از اصطلاح "حمل و نقل" استفاده می شود و لغت معادل فارسی آن "ترابری" است. از آنجاییکه لغت ترابری یک لغت کاملا فارسی است و از دو بخش "ترا" به معنی آن سو و "بری" به معنی بردن است و در زبان پارسی قدیم نیز به همین صورت استفاده میشده است و از طرفی بیان و تلفظ آن بدلیل سادگی و تک لغت بودن راحت و حتی زیبایی ظاهری آن نیز بیشتر جلوه می کند لذا در این مقال از واژه "ترابری" استفاده شده است.
ترابری بیانگر یکی از تواناییهای بشر است که بوسیله آن میتواند محدودیت های جغرافیایی در سطح جهان را کاهش دهد و با غلبه بر آنها انسان و اقلام مورد نظر انسان را از محلی به محل دیگر منتقل کند و همیشه بعنوان یک بخش ضروری اقتصاد بوده و نقش اساسی در همکاری دو محل مختلف با یکدیگر داشته است. ترابری بین مناطق و مراکز مختلف ا قتصادی ، مردم یک منطقه و بقیه قسمت های جهان ارتباط ایجاد کرده و در این فرآیند ارزش افزوده ایجاد می کند. صنعت ترابری دارای بخش های گوناگونی است. در یک تقسیم بندی کلی میتوان آن را به سه بخش: زیرساخت، وسایل نقلیه، و بهرهبرداری تقسیم نمود.
زیرساخت، شامل شبکههای ترابری (جادهها، خطوط راهآهن، راههای هوایی، راههای آبی، خطوط لوله حمل مواد، و انتقال بوسیله کابل، کانالهای پستی و غیره) و همچنین پایانهها (مانند فرودگاهها، ایستگاههای راه آهن، ایستگاه های اتوبوس، و بندرها) است. وسایل نقلیه، عموماً در شبکهها حرکت میکنند، مانند خودروها، قطارها، کشتی ها و هواپیماها (سرنشین دار و یا بدون سرنشین). بهرهبرداری، دربرگیرنده فعالیتهایی است که کنترل سامانه را انجام میدهند (مانند خط گردانهای راهآهن و علائم خطوط، چراغهای راهنمایی و شیبسنجها، کنترل پرواز های ورودی و خروجی ، کنترل امور بنادر و کشتیها و مانند این امور)، و همچنین سیاستهایی مانند چگونگی اداره امور مالی ترابری (مانند تعرفه های حق دسترسی از شبکه ریلی و تبادل هزینه های بین دول همکار، اخذ عوارض استفاده از دالان های هوایی، عوارض مربوط به بنادر، استفاده از عوارض جادهای یا مالیات سوخت در ترابری بزرگراهی، فروش بلیط و امور مشابه).
عوامل فوق پایه های اصلی ترابری را تشکیل داده و بیانگر آن هستند که علیرغم پیشرفت های فناورانه، اجتماعی و اقتصادی در هر یک از بخش های عنوان شده، هنوز هم جغرافیا بعنوان یک نیرو و عامل اصلی، ترابری روز را شکل می دهد.
ترابری یک فعالیت انسانی چند وجهی است که از اهمیت های چندگانه ای برخوردار است که به برخی از آنها اشارتی می رود:
تاریخی- شیوه های ترابری، نقش های مختلف تاریخی در ایجاد تمدن های بشری، (مانند تمدن های ایرانی، مصری، رومی و چینی) شبکه های تجاری، توسعه جوامع و دفاع ملی داشته اند.
